آلزایمر؛ دزد گنجینه های مغز
تصور کنید یک روز بیدار میشوید و به جای اینکه به یاد بیاورید چرا وارد آشپزخانه شدهاید، فقط به این فکر میکنید که چرا گاهی یادتان نمیآید که چه کردهاید! این همان احساسی است که افراد مبتلا به آلزایمر تجربه میکنند.
آلزایمر، دزد حافظهای است که به آرامی وارد میشود و بدون اینکه متوجه شویم، خاطرات و لحظات مهم زندگیمان را میبرد. این بیماری با دزدیدن کلمات، تاریخها و حتی اشیای روزمره، زندگی را به یک معما تبدیل میکند.
در سال ۱۹۰۶، دکتر آلوئیس آلزایمر پزشک آلمانی برای نخستینبار از «بیماری عجیب» سخن گفت؛ بیماریای همراه با از دست دادن شدید حافظه و تغییرات میکروسکوپی در مغز — همان چیزی که امروزه آن را به نام بیماری آلزایمر میشناسیم.
آلزایمر، شایعترین علت زوال عقل، بیماریای است که به تدریج حافظه، تفکر و تواناییهای شناختی فرد را از بین میبرد. زوال عقل به حالتی گفته میشود که باعث اختلال در فعالیتهای روزمره میشود، و آلزایمر تقریباً ۶۰ تا ۸۰ درصد از این موارد را تشکیل میدهد.
هرچند بیماری آلزایمر بیشتر در افراد مسن دیده میشود، اما اکنون تشخیص مواردی که قبل از ۶۵ سالگی شروع میشوند، به طور فزایندهای افزایش یافته است.
آمار هشداردهنده
طبق گزارش سازمان بینالمللی بیماری آلزایمر (ADI)، در هر سه ثانیه یک نفر در سراسر جهان به زوال عقل مبتلا میشود.
در سال ۲۰۲۰، بیش از ۵۵ میلیون نفر در جهان به این بیماری مبتلا بودند. این رقم، که هر ۲۰ سال دو برابر میشود، پیشبینی میکند تا سال ۲۰۳۰ مبتلایان به ۷۸ میلیون نفر و تا سال ۲۰۵۰ به ۱۳۹ میلیون نفر برسد. نگرانکنندهتر اینکه، بخش عمدهای از این افزایش در کشورهای در حال توسعه رخ خواهد داد.
در حال حاضر، ۶۰ درصد از افراد مبتلا به زوال عقل در کشورهای با درآمد پایین و متوسط زندگی میکنند، و این رقم تا سال ۲۰۵۰ به ۷۱ درصد خواهد رسید.
در ایران نیز وضعیت مشابهی در حال رخ دادن است. طبق برآوردهای انجمن دمانس و آلزایمر ایران، هر هفت دقیقه یک نفر به آلزایمر مبتلا میشود.
جالب اینجاست که سن ابتلا به این بیماری در ایران رو به کاهش است، و حتی بسیاری از افراد زیر ۶۰ سال نیز با این بیماری دست و پنجه نرم میکنند. بر اساس تحقیقاتی که انجام شده، ۱۰ درصد از سالمندان ۶۰ تا ۹۰ ساله به دمانس مبتلا میشوند، و این درصد در سالهای اخیر احتمالاً بالاتر رفته است.
علائم اولیه که نباید نادیده گرفت.
آلزایمر معمولاً با علائم و نشانههای خفیفی شروع میشود که ممکن است ابتدا نادیده گرفته شوند. اما با پیشرفت بیماری، این علائم شدیدتر شده و زندگی روزمره فرد را تحت تأثیر قرار میدهند. برخی از علائم رایج آلزایمر عبارتند از:
- فراموشی مکرر: فراموش کردن قرار ملاقاتها، وظایف روزمره یا اطلاعات جدیدی که اخیراً آموخته شدهاند.
- مشکل در یادآوری کلمات: افراد ممکن است کلمات را فراموش کنند یا برای پیدا کردن کلمه مناسب دچار مشکل شوند.
- مشکل در تصمیمگیری و حل مسائل: کاهش توانایی در حل مسائل پیچیده و اتخاذ تصمیمات روزمره.
- گم کردن اشیاء: گذاشتن اشیاء در مکانهای غیرمعمول و ناتوانی در به خاطر آوردن اینکه آنها کجا هستند.
- سردرگمی در زمان و مکان: ناتوانی در تشخیص زمان و مکان، فراموشی تاریخها و حتی اینکه فرد کجا است.
- تغییرات خلق و خو و شخصیت: افزایش اضطراب، افسردگی و تحریکپذیری، که میتواند باعث تغییرات ناگهانی در شخصیت فرد شود.
- مشکل در انجام فعالیتهای روزمره: مشکلات در انجام کارهای ساده مانند رانندگی، خرید یا انجام کارهای خانه.
چه درمانهایی وجود دارند؟
در حال حاضر درمان قطعی برای آلزایمر وجود ندارد. اما درمانهایی برای کاهش علائم و کند کردن پیشرفت بیماری در دسترس هستند.
داروهایی مانند Donepezil وMemantine که به بهبود حافظه و عملکرد شناختی کمک میکنند و میتوانند سرعت پیشرفت بیماری را کاهش دهند. این داروها به ویژه در مراحل اولیه و میانه بیماری مفید هستند.
علاوه بر داروها، درمانهای غیر دارویی نیز نقش مهمی دارند. تمرینات ذهنی مانند حل پازلها و یادگیری زبان جدید، و همچنین مشاوره روانی و حمایت خانواده، میتوانند به حفظ کیفیت زندگی فرد مبتلا کمک کنند و به اطرافیان آموزش میدهند که چگونه از فرد مبتلا مراقبت کنند.
آیا راهی برای پیشگیری وجود دارد؟
اگرچه هیچ درمان قطعی وجود ندارد، اما مطالعات نشان میدهند که داشتن سبک زندگی سالم میتواند خطر ابتلا به آلزایمر را کاهش دهد. رژیم غذایی متعادل، فعالیت بدنی منظم، و مراقبت از سلامت ذهنی میتواند به حفظ عملکرد شناختی کمک کند.
آلزایمر، با وجود بیرحم بودنش، با تشخیص زودهنگام و مراقبتهای مناسب میتواند قابل مدیریت باشد. پس هرگز علائم را نادیده نگیرید و در صورت مشاهده تغییرات در حافظه و عملکرد ذهنی خود، به پزشک مراجعه کنید.
با افزایش آگاهی و تحقیقات بیشتر، امید است که در آینده نزدیک درمانهای مؤثرتری برای مقابله با این بیماری پیدا شود.