نجفی: اتکا به قدرتهای خارجی، امنیت ایران را تضمین نکرد
موسی نجفی رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در گفتوگوی اختصاصی با ایران۲۴ درباره سیر تاریخی مواجهه ایران با قدرتهای بزرگ اظهار داشت: دوران صفویه یکی از مقاطع حساس تاریخی ایران بود که کشور در محاصره قدرتهای سنیمذهب از جمله عثمانیها در غرب و ازبکها در شرق قرار داشت و همواره از سوی این دو قدرت تحت فشار نظامی و سیاسی بود. در این میان، هرچند حکومت گورکانیان هند به دلیل علاقه به زبان و فرهنگ فارسی تهدید جدی برای ایران محسوب نمیشد، اما چالشهای امنیتی از جانب همسایگان غربی و شرقی ادامه داشت. همچنین با بروز فتنه افغانها و ظهور چهرههایی، چون محمود و اشرف افغان، ایران با بحران تازهای مواجه شد که بر پیچیدگیهای امنیتی کشور افزود.
وی افزود: تجربه تاریخی ایران نشان داده است که اتکا به قدرتهای خارجی همواره با بیاعتمادی همراه بوده است. در جریان جنگهای ایران و روس، پیمانهایی که با انگلستان و فرانسه منعقد شد، نتوانست منافع ایران را تأمین کند. بهعنوان نمونه، با تغییر منافع قدرتهای اروپایی، نهتنها حمایتی از ایران صورت نگرفت، بلکه در مواردی کشور به حال خود رها شد؛ چنانکه در ماجرای همکاری با ناپلئون و سرنوشت ژنرال گاردان، این بیتعهدی بهوضوح نمایان شد.
نجفی گفت: در ادامه این روند، در داخل ایران گرایشهایی به سمت اتکا به قدرتهای خارجی شکل گرفت؛ بهطوریکه برخی طرفدار انگلستان، برخی طرفدار روسیه و برخی نیز به دنبال «نیروی سوم» مانند فرانسه، آمریکا یا بعدها آلمان بودند. با این حال، تجربه نشان داد که این گزینهها نیز نتوانستند بهطور پایدار منافع ایران را تضمین کنند و هر یک در مقاطعی به چالشهای جدیدی تبدیل شدند.
وی افزود: پس از انقلاب اسلامی، سیاست اتکا به ظرفیتهای داخلی و تلاش برای ایجاد اتحاد با کشورهای اسلامی در دستور کار قرار گرفت، اما این رویکرد نیز در عمل با محدودیتهایی مواجه شد. بهعنوان مثال، در برخی مقاطع، حتی کشورهایی که تعهداتی داده بودند، به آن پایبند نماندند. به گفته وی، در نظام بینالملل، کشورها بر اساس منافع خود عمل میکنند و نمیتوان بهطور کامل به هیچ قدرت یا ائتلافی تکیه کرد؛ از اینرو، تقویت توان داخلی و بهرهگیری هوشمندانه از تعارضات بینالمللی، تنها راهبرد قابل اتکا برای حفظ منافع ملی است.