چگونه نخستین چاه نفت ایران فوران کرد؟

به گزارش ایران 24،  ویلیام ناکس دارسی، میلیونر استرالیایی جسور، احتمالاً در آن روزهای پرالتهاب سال ۱۹۰۸ تصور نمی‌کرد که یک مهندس بریتانیایی به نام جورج رینولدز (دینولدز) قرار است تاریخ منطقه را بازنویسی کند. دارسی که پیش‌تر در سال ۱۹۰۱ امتیاز عظیمی از مظفرالدین شاه قاجار برای اکتشاف و بهره‌برداری از نفت در تقریباً تمام خاک ایران (به جز مناطق شمالی) گرفته بود، در ابتدا عملیات را در منطقه چیاسرخ نزدیک قصرشیرین آغاز کرد. چاه‌های اولیه به نفت رسیدند، اما حجم تولید ناچیز و دوری از ساحل خلیج فارس، ادامه کار را غیراقتصادی نشان می‌داد. دارسی سپس توجه خود را به دشت‌های خوزستان معطوف کرد.

تا اوایل سال ۱۹۰۸، سرمایه شرکت رو به اتمام بود. مدیران لندن دستور توقف عملیات را صادر کردند، اما رینولدز که به شواهد زمین‌شناختی محلی اعتماد داشت، چند روز نافرمانی کرد و حفاری را ادامه داد. این تصمیم تاریخی، در صبحگاه ۵ خرداد ۱۲۸۷ به ثمر نشست. چاه شماره یک مسجدسلیمان در عمق ۳۶۰ متری به نفت رسید و نفت با فشار طبیعی به بیرون فوران کرد. ده روز بعد، چاه دوم نیز در عمق ۳۰۷ متری موفق شد.

این کشف، نقطه آغازین تولد شرکت نفت ایران و انگلیس در سال ۱۹۰۹ بود. تا سال ۱۹۲۸، تمام نفت صادراتی ایران از میدان مسجدسلیمان تأمین می‌شد. سپس به تدریج میدان‌های غول‌پیکر هفتکل (۱۹۲۷)، گچساران (۱۹۳۰)، آغاجاری (۱۹۳۶)، لالی و نفت سفید کشف شدند و حوزه قرارداد دارسی را به یکی از غنی‌ترین مناطق نفتی جهان تبدیل کردند.

اهمیت استراتژیک کشف

کشف نفت ایران دقیقاً در زمانی رخ داد که نیروی دریایی بریتانیا در حال گذار از زغال‌سنگ به نفت بود. وینستون چرچیل، نخستین لرد دریاداری، بعدها تأکید کرد که تأمین نفت ارزان و مطمئن از خلیج فارس برای پیروزی بریتانیا در جنگ جهانی اول حیاتی بود. این موضوع، آغاز وابستگی ژئوپلیتیکی عمیق غرب به نفت خاورمیانه را رقم زد.البته تاریخ نفت ایران فقط به دارسی ختم نمی‌شود. تلاش‌های پراکنده‌ای پیش‌تر در مناطق شمالی مانند خوریان سمنان توسط مهندسان روسی انجام شده بود، اما هیچ‌کدام به موفقیت تجاری نرسید. تلاش‌های فرانسوی‌ها در مازندران و سمنان نیز در دهه ۱۳۱۰ شمسی بی‌نتیجه ماند.امروز، بیش از یک قرن پس از آن فوران تاریخی در مسجدسلیمان، صنعت نفت همچنان ستون فقرات اقتصاد ایران و یکی از عوامل کلیدی معادلات انرژی جهانی است. کشف سال ۱۹۰۸ نشان داد که چگونه تصمیم یک مهندس برای ادامه حفاری چند روزه، می‌تواند سرنوشت ملت‌ها و امپراتوری‌ها را تغییر دهد.