اختلاف حزب جمهوری اسلامی و مجاهدین خلق ناشی از تعارض ایدئولوژیک بود

مصطفی جوان در گفت‌وگو با ایران۲۴ درباره مهم‌ترین محورهای اختلاف میان حزب جمهوری اسلامی و سازمان مجاهدین خلق اظهار داشت: درگیری و تضاد میان این دو جریان پس از پیروزی انقلاب اسلامی بر چند محور اصلی استوار بود که می‌توان آن را در ابعاد ایدئولوژیک، سیاسی، حقوقی و تشکیلاتی دسته‌بندی کرد.

وی گفت: نخستین و مهم‌ترین اختلاف، تفاوت در برداشت از اسلام و حکومت اسلامی بود. حزب جمهوری اسلامی با تکیه بر فقه شیعه و نظریه ولایت فقیه، مشروعیت نظام سیاسی را مبتنی بر رهبری فقیه جامع‌الشرایط می‌دانست، اما سازمان مجاهدین خلق با این دیدگاه موافق نبود و قرائتی انقلابی، رادیکال و تلفیقی از اسلام و مارکسیسم ارائه می‌کرد که از نگاه رهبران حزب جمهوری اسلامی، التقاطی و متأثر از اندیشه‌های مارکسیستی بود.

وی افزود: اختلاف دیگر بر سر ساختار و مشروعیت نظام سیاسی شکل گرفت. سازمان مجاهدین خلق نسبت به برخی اصول قانون اساسی، به‌ویژه اصل ولایت فقیه، انتقاد داشت، در حالی که حزب جمهوری اسلامی اجرای قانون اساسی و پذیرش ولایت فقیه را شرط مشروعیت فعالیت سیاسی و اداره حکومت می‌دانست.

جوان با اشاره به رقابت سیاسی میان دو جریان تصریح کرد: پس از پیروزی انقلاب، هر یک از جریان‌های سیاسی در پی ایفای نقش مؤثر در ساختار قدرت بودند، اما با تثبیت جایگاه حزب جمهوری اسلامی در نهادهای انقلابی، دولت، مجلس و دیگر ارکان نظام، سازمان مجاهدین خلق به تدریج از مراکز اصلی تصمیم‌گیری و قدرت کنار گذاشته شد و همین مسئله رقابت سیاسی را به تقابل آشکار تبدیل کرد.

وی ادامه داد: اختلاف بر سر شیوه فعالیت سیاسی نیز از دیگر عوامل این تقابل بود. حزب جمهوری اسلامی بر فعالیت در چارچوب نهادهای رسمی نظام تأکید داشت، اما سازمان مجاهدین خلق پس از محدود شدن فعالیت‌های سیاسی خود، به اعتراضات خیابانی و سپس مبارزه مسلحانه علیه نظام، به‌ویژه در نیمه نخست سال ۱۳۶۰، روی آورد.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: ورود سازمان به فاز مسلحانه، نقطه اوج اختلاف میان دو طرف بود که در نهایت به انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در هفتم تیر ۱۳۶۰ و شهادت آیت‌الله سیدمحمد حسینی بهشتی و جمعی از مسئولان و مدیران ارشد نظام منجر شد.

وی افزود: یکی دیگر از محورهای اختلاف، موضوع آزادی‌های سیاسی بود. سازمان مجاهدین خلق، حکومت و حزب جمهوری اسلامی را به محدود کردن آزادی احزاب، مطبوعات و فعالیت‌های سیاسی متهم می‌کرد، اما در مقابل، حزب جمهوری اسلامی این سازمان را به ایجاد آشوب، تضعیف نظام نوپای جمهوری اسلامی و تلاش برای دستیابی به قدرت از طریق اقدامات غیرقانونی و مسلحانه متهم می‌دانست.

جوان در پایان تأکید کرد: در مجموع، ریشه‌های اصلی اختلاف میان حزب جمهوری اسلامی و سازمان مجاهدین خلق را باید در تعارض‌های ایدئولوژیک، اختلاف بر سر مشروعیت نظام سیاسی، رقابت برای کسب قدرت، تفاوت در شیوه فعالیت سیاسی و نگاه متفاوت دو طرف به مقوله آزادی‌های سیاسی جست‌وجو کرد؛ عواملی که در نهایت زمینه‌ساز رویارویی کامل میان دو جریان شدند.