تکرار اشتباه مسجد خرمشهر در کاخ گلستان ممنوع!/ خدا نکند روزی تخت جمشید آسیب ببیند

به گزارش خبرنگار ایران 24، علی شمسی‌پور رئیس مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران در نشست تخصصی «راهبردهای بین‌المللی صیانت از هویت تاریخی شهرها» که ظهر امروز در مجموعه جهانی کاخ گلستان برگزار شد، با اشاره به آسیب‌هایی که در جریان جنگ‌های تحمیلی به میراث فرهنگی کشور وارد شده است، گفت: جنایت‌هایی که در سال گذشته و در جریان جنگ‌های تحمیلی رخ داد، اگرچه در تاریخ نمونه‌هایی داشته، اما در هر صورت بخشی از میراث فرهنگی ما را با آسیب مواجه کرد.

وی با تأکید بر اینکه تاب‌آوری میراث فرهنگی تنها به حفظ کالبدی آثار محدود نمی‌شود، افزود: در نگاه عمومی، تاب‌آوری میراث فرهنگی بیشتر از منظر فیزیکی، شامل طراحی، سازه و مصالح بناها مورد توجه قرار می‌گیرد، اما باید نگاه زیستی و اجتماعی نیز به این موضوع داشت.
شمسی‌پور ادامه داد: کسانی که به میراث فرهنگی آسیب می‌زنند، شاید ندانند که در همان حال، در حال خلق یک میراث جدید هستند. تاریخ نمونه‌های متعددی از این موضوع را در خود جای داده است.
رئیس مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران با اشاره به واقعه عاشورا گفت: پس از شهادت سیدالشهدا(ع)، با وجود تخریب‌های مکرر حرم آن حضرت در طول تاریخ، این میراث از بین نرفت، بلکه از دل آن آیین‌هایی همچون راهپیمایی اربعین شکل گرفت که امروز به یکی از بزرگ‌ترین رویدادهای مذهبی جهان تبدیل شده است.

وی افزود: امروز نیز گروه‌های مطالعاتی در حوزه‌های بین‌الملل، حقوقی و فرهنگی در حال بررسی ابعاد مختلف این آسیب‌ها هستند و آنچه رخ داده، صرفاً تخریب یک مجموعه نیست، بلکه یک جنایت فرهنگی محسوب می‌شود.

شمسی‌پور با بیان اینکه برخی مکان‌های آسیب‌دیده از این پس خود به بخشی از میراث فرهنگی تبدیل خواهند شد، اظهار کرد: آثار و نشانه‌هایی که از این حوادث باقی مانده، از جمله برخی اماکن و یادمان‌ها، می‌توانند به‌عنوان نمادهای تاب‌آوری فرهنگی برای نسل‌های آینده و گردشگران روایت شوند؛ همان‌گونه که یادگارهای دفاع مقدس امروز بخشی از میراث فرهنگی و هویتی کشور به شمار می‌روند.

وی همچنین حضور گسترده مردم در صحنه‌های مختلف را نمادی از تاب‌آوری فرهنگی دانست و گفت: وحدت مردم و حضور آنان در خیابان‌ها نشان‌دهنده هویت و تاب‌آوری فرهنگی جامعه است.

رئیس مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران در پایان تأکید کرد: ما نه تنها از تاب‌آوری فرهنگی برخورداریم، بلکه میراث فرهنگی ما نیز از ظرفیت بالایی برای تاب‌آوری و بازتولید برخوردار است.

نباید اشتباه مسجد خرمشهر در کاخ گلستان تکرار شود

در ادامه این نشست، حسین راعی، عضو هیات علمی دانشگاه علم و صنعت با اشاره به مفاهیم شهرسازی در اروپا پس از جنگ جهانی که بیشتر رویکرد بازسازی داشتند و طی ادواری به دیدگاه دیجیتال‌سازی رسیدند، گفت: ما یک میراث جنگ داریم، یک میراث در جنگ. راهیان نور در ادبیات بین‌الملل، میراث جنگ محسوب می‌شود، اما نمونه میراث در جنگ، کاخ گلستان است. بنابراین نخست باید مفاهیم این دو را بشناسیم. و از تجربه دیگر کشورها استفاده کنیم.

این استاد دانشگاه در ادامه این بحث به تاب‌آوری اجتماعی نیز پرداخت و افزود: موضوع مهمی که بارها صحبت کرده‌ایم ردِ جنگ است. ما فکر می‌کنیم کاخ گلستان در جنگ آسیب می‌بیند و چیزی از آن کم می‌شود اما در واقع چیزی به آن اضافه شده و آن روایت جنگ است. با این شرایط، طبیعی است فقط نباید کار فیزیکی روی کاخ انجام داد، نباید کاری که در مسجد جامع خرمشهر انجام دادیم تکرار شود. ما آنجا رد جنگ را پاک کردیم.

وی با این اعتقاد که برخی بازسازی‌ها، کار اشتباهی است، اظهار کرد: جهان، تجربه دیوار برلین را دارد که به بعد تاریخی آن توجه شده است. بنابراین اگر روایت‌ها دیجیتالی شوند، کار اساسی در این مقطع تاریخ انجام خواهد شد. فیلم‌هایی که در مخزن کاخ گلستان هستند باید به روایت تبدیل شوند، چون حافظه تاریخی محسوب می‌شوند. متاسفانه در حوزه فرهنگ ‌روی روایات کار نکرده‌ایم. مشکل این است که آرشیوبان نداریم و خدا نکند روزی تخت جمشید آسیب ببیند.

راعی سپس به آثار تخریب شده در اطراف کاخ گلستان در زمان جنگ اشاره کرد و گفت: عرصه و حریم کاخ گلستان درحال حاضر مهم‌ترین موضوع است. این آثار که همچنان لایه‌هایی از دوره قاجار در زیر آن‌ها نهفته است، یا باید پاکسازی شود یا برنامه دیگری برای آن داشت. علاوه‌بر این، مراکز نظامی نیز باید از محدوده بناهای تاریخی فاصله داده شوند.

حقوق بین‌المللی چطور می‌تواند از اموال و میراث فرهنگی حمایت کند؟

آرامش شهبازی، عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی هم در پایان این نشست از دیدگاه حقوقی به این بحث پرداخت و با طرح این پرسش که حقوق بین‌المللی چطور می‌تواند از اموال و میراث فرهنگی حمایت کند؟ آیا این حمایت مؤثر است و چه ظرفیت بین‌المللی وجود دارد؟ گفت: نباید انتظار عجیبی از یک نظام حقوقی داشته باشیم و آن نظام حقوقی برای تمام معضلات ما پاسخ داشته باشد. باید بپذیریم حقوق بین‌الملل محدودیت‌هایی دارد. از طرفی، بسیاری از موضوعات تابع چندین نظام حقوقی است. بنابراین مهم است موضوع تابع چه نظامی باشد و آن موضوع بتواند حمایت کند.

شهبازی افزود: به هر حال این اموال فرهنگی و تاریخی تخریب شده‌اند و باید بدانیم حقوق بین‌المللی چه کار می‌تواند انجام دهد. با این رویکرد، قابل طرح است که مسئولیت دولت به جبران خسارات است و مسئولیت کیفری با آن‌هایی است که به هر نحو با سلسله مراتب باعث تخریب این آثار شده‌اند.

پس از این نشست، شرکت‌کنندگان از تخت مرمر، تالار آینه و شمس‌العماره از مجموعه کاخ گلستان که ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ در حمله هوایی به میدان ارک تهران، بیشترین خسارت را متحمل شده‌اند، بازدید کردند.

پس از این نشست، شرکت‌کنندگان از تخت مرمر، تالار آینه و شمس‌العماره از مجموعه کاخ گلستان که ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ در حمله هوایی به میدان ارک تهران، بیشترین خسارت را متحمل شده‌اند، بازدید کردند.

کاخ گلستان درحال حاضر بازدید عموم ندارد و تعطیل است.