کلانتری: میراث فرهنگی، حریم آثار تاریخی را کوچک میکند
محمدمهدی کلانتری، مدیر گروه میراثفرهنگی انجمن ایرانشناسی، در گفتوگو با ایران۲۴ با اشاره به چگونگی وضعیت بافتهای تاریخی در شهرهایی مانند کرمان، قم، اصفهان و سمنان گفت: زمانیکه موضوع بافت تاریخی شیراز مطرح بود، هشدار دادم که شیراز سنگر اول است و اگر این سنگر سقوط کند، دومینو وار سایر شهرهای تاریخی نیز تخریب میشوند. امروز نیز شاهد تحقق همان نگرانیهایی هستیم که اتفاق افتاد و اخبار متعددی از تخریب بافتهای تاریخی در شهرهای مختلف را مشاهده میکنیم.
کلانتری با انتقاد ازسیاست کوچکسازی حرایم آثار تاریخی بیان کرد: از سال ۱۴۰۰ و همزمان با آغاز به کار دولت سیزدهم، رویکرد کوچکسازی حریم آثار تاریخی در وزارت میراث فرهنگی دنبال شد. این سیاست در دولت چهاردهم نیز ادامه پیدا کرد. کاهش حریم آثار تاریخی به معنای خارج کردن بخشی از عرصههای حفاظتی و سپردن آن به ساختوساز و فعالیتهای عمرانی است. حتی موضوع کاهش حریم آثار تاریخی در برنامه هفتم توسعه نیز مطرح شد و در جریان بررسی آن، درباره متولی اجرای این سیاست میان وزارت میراث فرهنگی و وزارت راه و شهرسازی اختلافنظر وجود داشت، اما اصل موضوع یعنی کاهش حریم آثار تاریخی، همچنان موضوع اصلی باقی ماند و دعوا بر سر این مورد بود که وزارت راه و شهرسازی یا میراث فرهنگی اقدام به این کار کند؛ در صورتی که اصل موضوع یعنی کوچکسازی حریم آثار تاریخی همچنان پابرجاست.
کلانتری با اشاره به برخی نمونههایی که کوچکسازی حریم تاریخی انجام شد، گفت: در محوطه تاریخی ارجان در شهرستان بهبهان، حدود ۵۹هکتار از حریم این اثر با تأیید وزارت میراث فرهنگی کاهش یافت و در اختیار فعالیتهای معدنی قرار گرفت. وعده تبدیل این محدوده به سایتموزه پس از پایان فعالیت معدن، نمیتواند خسارت واردشده به این محوطه تاریخی را جبران کند.
این کارشناس در ادامه درباره وضعیت تخریب سنگنگارههای تاریخی گلپایگان گفت: در گلپایگان، موضوع سنگنگارههای تیمره یک موضوع بسیار مهمی است. بخشی از این محوطه گسترده که در سه استان اصفهان، مرکزی و لرستان قرار دارد، ثبت ملی شده و بزرگترین خطر برای تیمره وجود معادن هستند که این سنگنگارهها را می شکنند و سنگ را استخراج می کنند.
کلانتری با انتقاد از اجرای عملیات عمرانی روی پل تاریخی قاضیظاهر در گلپایگان بیان کرد: به جای ساخت یک پل جدید در کنار این اثر تاریخی900ساله، عملیات بارگذاری بر روی پل قدیمی در حال انجام است؛ اقدامی که اصالت تاریخی این بنا را با خطر مواجه میکند.
وی در ادامه به وضعیت قبرستانهای تاریخی کشور اشاره کرد و گفت: در قم، عملیات اجرایی در قبرستان نو موجب تخریب بخشهایی از این مجموعه تاریخی شده و تصاویر منتشرشده از این محل، فاجعه است. این روند تنها به قم محدود نیست و در گورستانهای تاریخی دیگری همچون دارالسلام شیراز، امامزاده عبدالله تهران و ابنبابویه نیز مداخلاتی با عنوان بهسازی انجام شده که به آثار تاریخی آسیب جدی وارد کرده است.
کلانتری با اشاره به تجربه حفاظت از قبرستان تاریخی تخت فولاد اصفهان اظهار کرد: این مجموعه نشان میدهد که میتوان ضمن توسعه شهری، هویت و اصالت آثار تاریخی را نیز حفظ کرد. به اعتقاد وی، چنین رویکردی باید در سایر شهرهای کشور نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی تأکید کرد: روند فعلی تخریب در حرایم آثار تاریخی، زنگ خطر جدی برای میراث فرهنگی کشور است و حفاظت از این آثار نیازمند بازنگری در سیاستها و اجرای دقیق قوانین حفاظتی است.