«دونلی» یتیم شد/ وداع با شیرمحمد اسپندار، آخرین نفسِ زنده موسیقی بلوچستان
به گزارش ایران24، شیرمحمد اسپندار هنرمند شناخته شده موسیقی محلی بلوچستان و نوازنده ساز دونلی شامگاه ۳۱ تیرماه در سن ۹۸ سالگی دار فانی را وداع گفت.
درگذشت شیرمحمد اسپندار، پایان زندگی یکی از تأثیرگذارترین راویان موسیقی نواحی ایران است. هنرمندی که نامش چنان با ساز دونلی درآمیخته بود که تصور یکی بدون دیگری دشوار به نظر میرسد.
او از روستای بمپور در سیستان و بلوچستان برخاست و از کودکی، در دل سنت شفاهی موسیقی بلوچ، نواختن دونلی را فرا گرفت. سالها بعد، همان ساز بومی را از محافل محلی به معتبرترین جشنوارهها و صحنههای موسیقی ایران و جهان رساند و به یکی از مهمترین نمادهای هویت فرهنگی بلوچستان تبدیل شد.
اسپندار طی دهههای فعالیت هنری خود در جشنوارههای معتبر داخلی و بینالمللی حضور یافت و با اجراهای متعدد در کشورهای مختلف، موسیقی بلوچستان را به مخاطبان جهانی معرفی کرد.
او بارها در جشنوارههای موسیقی نواحی ایران درخشید و اجراهایش در رویدادهای فرهنگی خارج از کشور، تحسین پژوهشگران و موسیقیدانان را برانگیخت.
ثبت نام او در فهرست «گنجینههای زنده بشری» و دریافت نشان درجه یک هنری، تنها بخشی از افتخارات هنرمندی است که بدون اتکا به تبلیغات، به یکی از شناختهشدهترین چهرههای موسیقی بومی ایران تبدیل شد.
با این حال، زندگی اسپندار یادآور سرنوشت بسیاری از استادان موسیقی نواحی است. هنرمندانی که ارزش واقعی آنان اغلب پس از خاموش شدن سازشان بیش از گذشته درک میشود. او تا واپسین سالهای عمر، با همان سادگی و بیادعایی زیست و تمام دغدغهاش حفظ موسیقی نیاکانش و انتقال آن به نسلهای آینده بود.
اکنون با درگذشت شیرمحمد اسپندار، دونلی یکی از بزرگترین مفسران تاریخ خود را از دست داده است. اما نفسهایی که دههها در دو لوله باریک این ساز جاری شد، همچنان در حافظه موسیقایی ایران زنده خواهد ماند. میراثی که نهتنها متعلق به بلوچستان، بلکه بخشی جداییناپذیر از هویت فرهنگی ایران و سرمایهای ارزشمند برای موسیقی جهان به شمار میرود.
لازم به توضیح است که دونلی، سازی متشکل از دو لوله نی هماندازه است که یکی وظیفه اجرای ملودی و دیگری وظیفه اجرای نت واخوان (ایجاد صدایی ممتد و ثابت یا پد) را بر عهده دارد. آنچه این ساز را به یکی از پیچیدهترین سازهای بادی جهان تبدیل میکند، نیاز به تسلط کامل بر تنفس دورانی و کنترل همزمان دو جریان صوتی مستقل است.
نوازنده باید بدون قطع شدن جریان هوا، ملودی را با ظرافت اجرا کند و در همان زمان، صدای همراه را نیز با دقت حفظ کند. مهارتی که تنها شمار اندکی از نوازندگان جهان به آن دست مییابند.
شیرمحمد اسپندار این تکنیک دشوار را به مرتبهای کمنظیر رسانده بود. در نوازندگی او، تنها مهارت فنی دیده نمیشد، بلکه ظرافتهای موسیقایی، جملهبندیهای بداهه، آرایههای ملودیک، تغییرات دینامیک و کنترل شگفتانگیز سونوریته، دونلی را به سازی روایتگر تبدیل میکرد.
در صدای ساز او میشد طبیعت بلوچستان، حرکت کاروانها، آیینهای کهن و زندگی مردم این دیار را شنید. او نهتنها یک نوازنده، بلکه مفسر زبان موسیقایی بلوچستان بود.