نفت ۱۰۰ دلاری و محدودیت عرضه در بازار/ آمریکا خریدار نفت می شود؟
به گزارش ایران 24؛ بازار نفت در هفته گذشته در شرایطی روزهای خود را سپری کرد که نگرانی از اختلال در عرضه ناشی از تنشهای آمریکا و ایران در تنگه هرمز با چشمانداز ضعیفتر تقاضای جهانی نفت، فضای معاملات را تحت تأثیر قرار داد.
عربستان یکی از بزرگترین تولیدکننده های نفت دنیا صادرات نفت خام خود در ماه می را برای سومین ماه متوالی کاهش یافته دید و به کمترین سطح ثبتشده از آغاز آمارهای جودی در سال ۲۰۰۲ رسید. صادرات نفت خام عربستان در ماه می به روزانه ۳ میلیون و ۴۳۴ هزار بشکه کاهش یافت.
این افت نشان میدهد ظرفیت تولید بالای عربستان بدون دسترسی کافی به مسیرهای صادراتی، نمیتواند کمبود بازار جهانی را جبران کند. خط لوله شرق به غرب و بندر ینبع تنها بخشی از صادرات پیشین عربستان از تنگه هرمز را پوشش میدهند و تهدید محاصره دریایی یمن نیز همین مسیر جایگزین را پرهزینهتر و کماثرتر کرده است.
حال بازار جهانی نفت در آستانه یک شوک بزرگ قیمتی قرار گرفته است؛ شوکی که این بار بهخلاف بحرانهای گذشته، تنها ناشی از تشدید درگیریهای ژئوپولیتیکی نیست، بلکه بهاعتقاد تحلیلگران از کاهش ظرفیت بازار برای مهار بحران نیز سرچشمه میگیرد.
بررسی آخرین تحولات بازار نشان میدهد نفت برنت طی یک ماه گذشته حدود ۳۵ درصد رشد کرده و با جهشی بیش از ۷ درصدی، به محدوده ۱۰۰.۷ دلار در هر بشکه رسیده است، همزمان، ساختار بازار نیز تغییر کرده است و معاملات نقدی نفت برنت با قیمتی بالاتر از قراردادهای ماههای آینده انجام میشود؛ وضعیتی که در بازار نفت با عنوان بکواردیشن (Backwardation) شناخته میشود و از کمبود عرضه در زمان حاضر حکایت دارد.
تحلیلگران معتقدند طی ماههای گذشته آزادسازی ذخایر راهبردی نفت و همچنین تسهیل غیررسمی اجرای برخی تحریمها، تا حد زیادی مانع از آشکار شدن کمبود واقعی عرضه در بازار شده بود، بهباور آنها، اکنون این ابزارها عملاً کارآیی خود را از دست دادهاند و بازار با واقعیت محدودیت عرضه روبهرو شده است؛ موضوعی که موجب شده است تولیدکنندگانی که در مناطق امن و دارای زیرساخت صادراتی قرار دارند، بیشترین منفعت را از شرایط جدید ببرند.
براساس گزارشهای منتشر شده، روز یکشنبه هفته گذشته تنها ۴ کشتی موفق به عبور از تنگه هرمز شدند؛ موضوعی که بار دیگر ریسکهای عرضه را در بازار انرژی برجسته کرده است.
در همین حال، اوپکپلاس از اول ماه آگوست اجازه افزایش روزانه ۱۸۸ هزار بشکهای تولید نفت را صادر و در عین حال تأکید کرده که در صورت تضعیف شرایط بازار، امکان توقف یا حتی بازگرداندن این افزایش تولید وجود دارد.
اوپک همچنین پیشبینی خود از رشد تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ را بدون تغییر در ۷۸۰ هزار بشکه در روز حفظ کرده که نشاندهنده انتظار این سازمان برای تداوم رشد ضعیف مصرف جهانی نفت است.
یکی از مهمترین عوامل رشد قیمت نفت، کاهش شدید عبور نفتکشها از تنگه هرمز عنوان شده است. براساس دادههای منتشرشده، بین ۱۷ تا ۱۹ ژوئیه تنها ۳۰ کشتی بهطور تأییدشده از این آبراه عبور کردند؛ در حالی که پیش از آغاز جنگ، روزانه بین ۱۲۵ تا ۱۴۰ شناور از این مسیر عبور میکردند.
کنار این موضوع، مذاکرات دیپلماتیک نیز به بنبست رسیده است و همزمان انصارالله یمن از اجرای محاصره دریایی علیه مسیر بابالمندب خبر داده است؛ مسیری که بخش مهمی از صادرات نفت عربستان، بهویژه محمولههای پایانه «ینبع»، از آن عبور میکند.
این گزارش تأکید میکند بهخلاف بحرانهای گذشته، این بار تنها تنگه هرمز با ریسک امنیتی مواجه نیست. در دریای سیاه نیز حملات اوکراین به کشتیها و زیرساختهای روسیه افزایش یافته است و مسیر انتقال نفت روسیه از طریق این منطقه نیز با مخاطرات جدی روبهرو شده است.
در مجموع، سه شاهراه اصلی انتقال نفت جهان شامل تنگه هرمز، بابالمندب و مسیرهای دریای سیاه بهطور همزمان در معرض تهدید قرار گرفتهاند؛ مسیرهایی که مجموعاً نزدیک به نیمی از نفت دریابرد جهان از آنها عبور میکند و سهم تنگه هرمز بهتنهایی بیش از ۲۰ درصد تجارت جهانی نفت است.
در شرایطی که بازار با اختلال در مسیرهای صادراتی روبهرو شده است، ظرفیت مازاد تولید نیز به پایینترین سطوح سالهای اخیر رسیده است. برآوردها نشان میدهد ظرفیت مازاد تولید اوپک که در سال ۲۰۲۰ حدود ۶.۵ میلیون بشکه در روز بود، تا سال ۲۰۲۶ به حدود ۲.۴ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.
همچنین امارات متحده عربی که یکی از معدود دارندگان ظرفیت مازاد واقعی تولید محسوب میشد، از ابتدای ماه مه ۲۰۲۶ بهطور رسمی از اوپک و اوپکپلاس خارج شده است و دیگر مشمول نظام سهمیهبندی این سازمان نیست.
این گزارش همچنین آمریکا را تنها تولیدکنندهای معرفی میکند که تاکنون توانسته است نقش عرضهکننده نوسانی بازار را ایفا کند؛ اما تأکید میکند ظرفیت صادراتی این کشور نیز تقریباً تکمیل شده است. در جریان بحرانهای ابتدای سال جاری، صادرات نفت خام و فرآوردههای نفتی آمریکا به رکورد نزدیک ۱۴ میلیون بشکه در روز رسید؛ رقمی که تقریباً معادل حداکثر ظرفیت خطوط لوله، پایانههای صادراتی و ناوگان حملونقل این کشور ارزیابی میشود.
به همین دلیل، حتی در صورت افزایش دوباره تقاضا برای نفت آمریکا، امکان افزایش قابلتوجه صادرات وجود ندارد.
پس از آتشبس ماه ژوئن و کاهش موقت تنشها، قیمت نفت برنت تا حدود ۷۶.۵ دلار کاهش یافته بود و بازار تصور میکرد روند عادی صادرات از خلیج فارس ادامه خواهد یافت، اما ازسرگیری حملات و افزایش دوباره ریسکهای ژئوپولیتیکی موجب شد ظرف کمتر از شش هفته، نفت برنت حدود ۲۴ دلار افزایش قیمت را تجربه کند و دوباره به محدوده ۱۰۰ دلار بازگردد.
کشورهای غربی در بحرانهای گذشته از دو ابزار اصلی برای جلوگیری از جهش قیمت نفت استفاده میکردند؛ نخست، آزادسازی گسترده ذخایر راهبردی و دوم، تسهیل موقت اجرای تحریمهای نفتی روسیه. اما اکنون هر دو ابزار عملاً کارآیی خود را از دست دادهاند.
در بخش دیگری از گزارش آمده است؛ ذخایر راهبردی نفت آمریکا اکنون به حدود ۳۱۱ میلیون بشکه رسیده است که پایینترین سطح از سال ۱۹۸۳ محسوب میشود، این ذخایر در سال ۲۰۲۱ بیش از ۶۱۲ میلیون بشکه بود و در اوج خود به حدود ۷۲۷ میلیون بشکه میرسید.
به همین دلیل، دولت آمریکا اکنون بیش از آنکه بهدنبال آزادسازی ذخایر باشد، ناچار است برای بازسازی این ذخایر اقدام به خرید نفت کند.
گزارش همچنین یادآور میشود که آمریکا در ماههای گذشته با صدور مجوزهای موقت، امکان ادامه صادرات بخشی از نفت روسیه را فراهم کرده بود تا بازار جهانی با کمبود عرضه مواجه نشود، اما این معافیتها اکنون پایان یافته و اتحادیه اروپا نیز اجرای سختگیرانهتر سقف قیمت نفت روسیه را در دستور کار قرار داده است.
همزمان حملات اوکراین به زیرساختهای پالایش و صادرات روسیه نیز ظرفیت صادراتی این کشور را تحت فشار قرار داده و امکان استفاده از نفت روسیه برای کنترل بازار را کاهش داده است.