آرین یاری: بسیاری از نغمههای آبادان را به نام بوشهر ثبت کردهاند
به گزارش ایران24، موسیقی جنوب ایران، با وجود اشتراکهای فراوان فرهنگی و تاریخی، همواره از تنوعی چشمگیر در شیوههای اجرایی، مقامها، ریتمها و سازها برخوردار بوده است. با این حال، مرزهای فرهنگی میان شهرها و استانهای این منطقه گاه آنچنان درهمتنیده است که تشخیص خاستگاه برخی نغمهها و آیینهای موسیقایی به موضوعی محل بحث میان پژوهشگران و هنرمندان تبدیل میشود.
در سالهای اخیر نیز مسئله ثبت، مستندسازی و نسبت دادن آثار موسیقایی به مناطق مختلف، بارها محل مناقشه بوده است. موضوعی که برخی آن را نتیجه کمبود پژوهشهای میدانی و ضعف در مستندسازی میدانند و برخی دیگر از آن با عنوان «تحریف تاریخ موسیقی نواحی» یاد میکنند.
آرین یاری، نوازنده، پژوهشگر و سازنده نیانبان کروماتیک، در گفتوگو با ایران۲۴ از همین زاویه به نقد وضعیت موجود میپردازد. او که سالها در عرصه موسیقی جنوب فعالیت کرده، معتقد است بخشی از میراث موسیقایی آبادان در سالهای گذشته به اشتباه به نام بوشهر معرفی شده است.
یاری همچنین از ضعف در نتنگاری، مستندسازی و ثبت علمی موسیقی نواحی انتقاد میکند و بر این باور است که ادامه این روند، میتواند به تحریف هویت موسیقایی مناطق مختلف جنوب ایران بینجامد. که در ادامه این بخش از گفتوگو را که معطوف به همین مساله است میخوانیم:
از شما و برخی از هنرمندان فعال خطه آبادان بارها شنیده شده که برخی نغمات و ملودیهای بسیار آشنای جنوبی که به اسم بوشهر شهره شدهاند در اصل اصالتی آبادانی دارند و حق این شهر از منظر میراث معنوی این آثار پایمال شده است. لطفا در این خصوص توضیح بفرمایید.
من سالها افتخار همکاری با زندهیاد محمود جهان را داشتم. در کنسرتهای تهران و کرج در کنار ایشان روی صحنه رفتم و در ضبط قطعه مشهور «آروم آروم» نیز بهعنوان نوازنده حضور داشتم. این اثر با تنظیم حامد برادران ضبط شد و آقای احسان آزاد نیز در آن همکاری داشت. متأسفانه استاد محمود جهان خیلی زود از میان ما رفت.
با این حال، درباره یک نکته مهم باید توضیح بدهم. امروز بسیاری از مردم تصور میکنند محمود جهان هنرمندی کاملاً آبادانی بوده یا حتی موسیقی او را صرفاً به آبادان نسبت میدهند، در حالی که واقعیت تاریخی این است که ایشان اصالتاً بوشهری بود. پدرش در سالهای گذشته به دلیل شکلگیری صنعت نفت به آبادان مهاجرت کرد و خانواده در آن شهر ساکن شدند. خود استاد نیز بارها میگفت: «من در آبادان متولد شدم، در همان شهر بزرگ شدم و موسیقی را آنجا آموختم.» بنابراین، هرچند شخصیت هنری او در آبادان شکل گرفت، اما ریشه خانوادگیاش بوشهری بود.
مشکل من از جای دیگری آغاز میشود. متأسفانه سالهاست بسیاری از نغمهها، ترانهها و ملودیهای قدیمی آبادان به نام موسیقی بوشهر معرفی شدهاند و این موضوع بهتدریج در ذهن مخاطبان جا افتاده است. به اعتقاد من، اگر پژوهشهای دقیقتری انجام شود، مشخص خواهد شد که بخشی از این آثار، خاستگاهی آبادانی دارند و نباید به اشتباه به منطقهای دیگر نسبت داده شوند.
من ادعاهایم را بر اساس سالها تجربه میدانی مطرح میکنم و معتقدم لازم است این موضوع با حضور پژوهشگران و هنرمندان بهصورت علمی بررسی شود تا حق هر منطقه در تاریخ موسیقی جنوب حفظ شود.
مسئله دیگری که به آن انتقاد دارم، شیوه ثبت و مستندسازی موسیقی نواحی است. بارها گفتهام که تحصیلات آکادمیک موسیقی ندارم، اما سالها تجربه عملی در این حوزه اندوختهام. متأسفانه در برخی کتابها و منابع، نتنگاریهایی منتشر شده که از نظر فنی با واقعیت اجرای این موسیقی فاصله دارد.
بخش بزرگی از موسیقی نواحی ایران بهصورت سینهبهسینه منتقل شده و هنوز برای بسیاری از مقامها، شیوههای اجرایی و حتی برخی سازها، نظام استاندارد و دقیقی برای ثبت و نتنویسی وجود ندارد. به همین دلیل، اگر فردی بدون شناخت کافی اقدام به ثبت این آثار کند، احتمال بروز خطا بسیار زیاد است.
من نمونههایی دیدهام که نتنگاری یک ساز توسط فردی انجام شده که شناخت کافی از آن نداشته و در نتیجه، اثر به شکلی نادرست ثبت شده است. امیدوارم روزی سازوکاری علمی برای بررسی این آثار ایجاد شود تا از ثبت اطلاعات نادرست و تحریف میراث ارزشمند موسیقی نواحی ایران جلوگیری شود.
مهمترین دغدغه من، حفظ اصالت و هویت واقعی موسیقی جنوب است. هویتی که نباید در سایه روایتهای نادرست یا مستندسازیهای غیرتخصصی دچار خدشه شود.