تانک صورتی یا زن جریانساز؟
سمیهالسادات حسنیحلم وکیل پایهیک دادگستری و کنشگر حوزه زنان و خانواده، و مهدیه شادمانی عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان و فرزند سردار شهید شادمانی، روز ششم مرداد ۱۴۰۵ با حضور در استودیوی «ایران۲۴» در مناظرهای تخصصی به بررسی نقش و جایگاه زنان در مقاومت و جنگ پرداختند.
در ادامه این مناظره، سمیهالسادات حسنیحلم با اشاره به بلوغ اجتماعی زن ایرانی در شرایط بحرانی اظهار کرد: خوشحالم که الحمدلله زن ایرانی به این بلوغ رسیده که دیگر نیازمند این نیست که کسی به او بگوید کجا و چه کاری انجام دهد.
وی افزود: اجازه بدهید مختصر بگویم؛ به غیر از میدان، حتی در حفظ جریان زندگی چه کسی به زن ایرانی گفته است که چه کاری انجام دهد؟ درست است که در ماههای اخیر رسانه ملی برنامههای خوبی داشته و روایتها را به تصویر کشیده است، اما واقعیت این است که پیش از آن، در روزهای ابتدایی جنگ، این خود زن ایرانی بود که به صورت آتشبهاختیار جریان زندگی را حفظ کرد.
حسنیحلم ادامه داد: آیا کسی به او گفته بود که این کار را انجام بدهد؟ البته من مخالف این موضوع نیستم و قبول دارم که وظیفه حاکمیت و دولت این است که زنان را آموزش دهد و برای روزهای سخت و شرایط بحرانی آماده کند، اما بعد از آن، حفظ جریان زندگی اتفاقی بود که خود زنان رقم زدند.
وی در ادامه خطاب به مهدیه شادمانی گفت: خانم دکتر، با توجه به اینکه شما فرزند شهید هستید و رهبر انقلاب هم بر موضوع جهاد تبیین تأکید داشتهاند، اگر بخواهیم خیلی عینی صحبت کنیم، پررنگترین فردی که در یک سال اخیر کار تبیین را انجام داده چه کسی بوده است؟
حسنیحلم پاسخ داد: بعد از رهبر انقلاب، خود خانمها بودند. اولین مخاطب جهاد تبیین، خانواده است. زن ایرانی منتظر نمانده است که به او میدان بدهند، به او بگویند سخنرانی کند یا کرسی در اختیارش قرار دهند؛ او به شناخت رسیده و در جایی که باید اثرگذاری اصلی خود را داشته باشد، نقشآفرینی کرده است.
شادمانی با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به جایگاه زنان گفت: چرا نباید این نگاه وجود داشته باشد که زن ایرانی به این جایگاه رسیده است؟ ما دنبال این نیستیم که صرفاً بگوییم زن ایرانی باید رئیسجمهور شود یا در یک جایگاه خاص سیاسی قرار بگیرد؛
حسنی حلم در میانه کلام گفت: مسئله این است که زن باید به عنوان یک عنصر تصمیمساز و جریانساز دیده شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان ادامه داد: بله آن فرق دارد؛ اگر بخواهیم فقط در لایههای شعاری نگاه کنیم و نمادسازی کنیم و بگوییم جمهوری اسلامی ایران در عرصه حکمرانی پیشرو بوده چون یک زن به فلان جایگاه رسیده است، اینها برای ما ارزشآفرین نیست. ارزشآفرینی زمانی است که زن هم در جایگاه سنتی و هم در جایگاه نخبگانی خود دیده شود.
وی افزود: نباید درگیر فضای اتاقهای شیشهای و سقفهای شیشهای شویم؛ یعنی موانع نامرئی که یا آقایان اجازه نمیدهند، یا جامعهپذیری اشتباه باعث شده بسیاری از خانمها خودشان را به آن ظرفیت نرسانند و تواناییهای خود را باور نکنند، حتی اگر آن تواناییها را داشته باشند.
شادمانی تصریح کرد: نتیجه این میشود که همه زنان را با یک نگاه نبینیم. همین باعث میشود بانوان تصور کنند اگر در خیابان حضور دارند، نقش مؤثر خود در خنثیسازی جنگ امنیتی و جهاد امنیتی را نمیبینند و فکر کنند حتماً باید اسلحه بردارند و در میدان نظامی باشند.
فرزند شهید ادامه داد: به همین دلیل است که وقتی حاکمیت میخواهد با جامعه نخبگانی و سنتی یک نمادسازی از زنان انجام دهد، گاهی این نمادسازی به سمت رژه یا حتی نمادهایی مانند تانک صورتی میرود. حاکمیت قصد داشته به نقش زنان توجه کند، اما جامعه نخبگانی به عنوان اتاق فکر، گاهی تصویر اشتباهی از این نقش ارائه کرده است.
وی افزود: اگر میخواهیم نقش بانوان در مقاومت را تصویر کنیم، نباید آن را در چارچوبهای مردانه تعریف کنیم. اگر قرار است بگوییم زن باید در چارچوب مردانه قرار بگیرد، پس این نمادسازیها چه معنایی دارد؟
شادمانی تأکید کرد: باید از نگاههای کلیشهای، نمادسازیهای انحرافی، تبلیغاتی و روایتسازیهای نادرست فاصله بگیریم و زن را بر اساس آگاهی و هویت خودش ببینیم؛ زنی که در قالب جنگ نرم نیز نقش مهمی دارد، چراکه برنامه دشمن فقط جنگ نظامی نیست.
مجری برنامه در ادامه با اشاره به دیدگاه مطرحشده از سوی شادمانی گفت: منظور خانم دکتر این است که مثلاً زن امروز به عنوان نیروی کمکی دیده میشود، در حالی که تأثیرگذار است.
حسنی حلم پاسخ داد: البته من کلیات نگاه خانم دکتر را میدانم و در بسیاری از مسائل با ایشان موافقم.
وی ادامه داد: ما سالها برای این تلاش میکردیم که زنان دیده شوند، اینکه زنان توانایی دارند، میتوانند تصمیمساز باشند و باید در این جایگاه قرار بگیرند؛ اما نکته اینجاست که در یک سال اخیر اتفاقی افتاد که حتی اگر لایههای بالایی به دلیل نداشتن فهم مسئله یا درک نکردن ضرورت، این موضوع را نبینند، زن ایرانی خودش کاری را که باید انجام دهد، انجام داده است.
من عرضم اینجاست که زن ایرانی خودش دارد آتشبهاختیار، آن کاری را که باید انجام بدهد، انجام میدهد. در نقش اول، که گفتیم همان نقش سنتی خودش، یعنی نقش خانوادگی، که هنوز برای ما اولویت دارد، دارد جریان تربیتی و زندگی را نگه میدارد. بالاخره جنگ است. ما سالها پیش واقعاً به زن غزهای حسرت میخوردیم که چطور در این شرایط زندگی را حفظ میکند. الحمدلله زن ایرانی هم توانسته بهترین شکل، حفظکننده بعضی از مفاهیم زندگی باشد؛ مفاهیمی که اتفاقاً فقط کار زن است، یعنی یک مادر میتواند اینها را تبیین کند.
عرض میکنم، ببینید، ما رهبر انقلاب بارها بحث جهاد تبیین را مطرح کردهاند. رهبر شهید انقلاب هم این موضوع را مطرح میکردند. عرض من اینجاست که اتفاقاً فعالترین و مؤثرترین عنصر در جهاد تبیین را، تعبیر من در یک سال اخیر، مادر میدانم؛ زن خانواده را میدانم.
چرا؟ شاید در رسانه به اندازه کافی دیده نشد. خانم دکتر، قبول دارم، شاید در میدانها به اندازه کافی به عنوان خطیب و سخنران آورده نشد، اما کار اصلی را دارد انجام میدهد. منکر آن کارهایی که باید از حاکمیت انجام شود نیستم. من میخواهم بگویم تأکیدم روی به بلوغ رسیدن زن ایرانی است.
یعنی مفاهیمی مثل مقاومت، مثل جسارت، مثل اصلاً مفهوم زندگی؛ اینها را زن ایرانی ابتدا در خانواده، و بعد در جامعه منتقل میکند. خانم دکتر، نقش خانمها در محلات و در مساجد را خیلی عینی خدمت شما عرض کنم. مثلاً ما یک مراسمی را فرض کنید در مسجد محل خودمان برگزار کرده بودند. شاید در سالن مسجد چند ردیف آقا بودند. فکر میکنید خانمها تا کجا بودند؟ در حیاط، تا آخر، تا نزدیک در مسجد. یعنی سه چهار برابر آقایان، خانمها شرکت کرده بودند.
این یعنی اینکه این خانم حضور اجتماعی فعال را هم دارد، بدون اینکه به او بگویند: «خانم، تو باید بیایی» یا «تو باید بیشتر بیایی». او به این بلوغ رسیده است.
و بعد از آن، خانم دکتر، حضور در نقشهای تخصصی است؛ یعنی حضرتعالی به عنوان یک فرد رسانهای، هر بزرگواری به عنوان فرد حقوقی، پزشک، معلم؛ همه ما داریم روایت میکنیم و اتفاقاً در نقشهای تخصصی هم باز از بالا به پایین به او حکم ندادهاند، آییننامهای نبوده و خودش این تکلیف را احساس کرده و وارد عمل شده است.
عرض بنده اینجاست که من اتفاقاً این را کمکی نمیدانم، هرچند آن کمکی که ما در جنگ تحمیلی داشتیم، الحمدلله مادران ما و مادربزرگان ما هم مؤثر بودند.