خشکسالی در بازار کار ایران
به گزارش ایران۲۴ از جهان صنعت، براساس گزارش مرکز آمار ایران همزمان با اینافزایش جمعیت شاغلان کشور ۱۲۷هزارنفر کاهش یافته و جمعیت غیرفعال (کسانی که دنبال کار نیستند) با رشد ۸۰۰هزارنفری به۳/۳۹میلیوننفر رسیده است. اینارقام زنگ خطری برای بازار کار محسوب میشود، اما سوال اصلی این بوده که چرا بیکاری در پاییز۱۴۰۴ افزایش یافته و چه عواملی بر اینموضوع اثرگذار بوده است؟
بررسی روندهای اقتصادی پاییز امسال نشان میدهد که افزایش نرخ بیکاری ریشه در تداوم رکود تورمی، کاهش توان بنگاهها برای استخدام و عقبنشینی جمعیت فعال از بازار کار دارد. بسیاری از جویندگان کار بهدلیل ناامیدی از یافتن شغل از بازار کار خارج شده و بهجمعیت غیرفعال پیوستند. واحدهای تولیدی نیز بهدلیل چالشهای اقتصادی دست بهتعدیل نیرو زدند.
ریشه اقتصادی: تداوم رکود و کاهش تقاضا برای نیروی کار
دادههای مربوط بهعملکرد بنگاههای اقتصادی در پاییز۱۴۰۴ نشانگر فضای رکودی حاکم بر اقتصاد است. براساس گزارشهای موجود شاخص مدیران خرید (شامخ) کل اقتصاد برای چندمین ماه متوالی در منطقه رکود (زیر۵۰) قرار داشته است. در تابستان امسال محدودیت منابع مالی، قطعی برق و کاهش تقاضای داخلی بهدلیل افت قدرت خرید تولید را با چالش جدی مواجه کرده بود.
اینشرایط بهصورت مستقیم بر بازار کار تاثیر گذاشته است. بنگاهها برای کنترل هزینهها در شرایط رکود تورمی فرآیند استخدام را متوقف یا حتی بهتعدیل نیرو روی آوردند. بررسیها نشان میدهد سطح اشتغال برای چهارمینماه متوالی در پاییز کاهش یافته است. شرکتها بهدلیل همزمانی رکود (کاهش سفارشها) و تورم (افزایش هزینهها) توانایی حفظ یا جذب نیروی جدید را ندارند. کاهش جمعیت شاغلان در پاییز۱۴۰۴ نیز گواهی بر این مدعاست.
جوانان؛ قربانیان اصلی بازار راکد کار
آمارهای پاییز۱۴۰۴ نشان میدهد که گروههای سنی جوان بیشاز سایرین از افزایش بیکاری آسیب دیدند. نرخ بیکاری جوانان ۱۵تا۲۴ساله به۵/۲۱درصد رسیده که نسبتبه پاییز گذشته ۳/۱درصد افزایش داشته است. در گروه سنی ۱۸تا۳۵سال نیز نرخ بیکاری ۹/۱۵درصد ثبت شده که جهشی ۶/۱درصدی داشته است.
اینارقام نشان میدهد ورود جوانان بهبازار کار در شرایط رکودی بسیار دشوار شده است. بنگاهها بهدلیل ابهام در وضعیت آینده اقتصاد و مقررات تمایلی بهاستخدام نیروی جدید و بهویژه جوانان فاقد سابقهکار ندارند. در بخش صنعت که بهطور سنتی بخش مهمی از اشتغال جوانان را تامین میکند سطح اشتغال برای یازدهمینماه متوالی کاهش یافته است.
عوامل موثر بر افزایش بیکاری
دراینراستا رضا امینفر، کارشناس حوزه اقتصاد در گفتوگو با «جهانصنعت» درباره علل افزایش بیکاری جوانان در پاییز سالجاری خاطرنشان کرد: درباره افزایش بیکاری جوانان باید بهچند عامل توجه داشت که بهصورت مستقیم و غیرمستقیم بر اینامر تاثیرگذار بودند. در اینراستا میتوان بهفضا و جو روانی که از امسال با آن دست بهگریبان بودیم اشاره کرد که ابتدای سال را با جنگ آغاز کردیم و احتمال سایه جنگ نیز همچنان بر سر ما ادامهدار شد. در چنین شرایطی واحدهای تولیدی که از قبل با تحریم و رکود تورمی نیز روبهرو بودند حالت تدافعی بهخود گرفته و اقدامبه پرکردن انبارهای خود با کمترین نیروی انسانی کردند؛ اقدامی که بهبیکاری جوانان دامن زده است. در شرایط اقتصادی کنونی واحدهای کوچک تولیدی نخستین گزینه مدیریتی خود را بر تعدیل نیرو متمرکز میکنند و ایندرحالی بوده که ایناقدام بههیچوجه صحیح نیست. هرچند اینرفتار طبیعی واحدهای تولیدی در شرایط بحرانی است که بهسرعت انبارهای خود را از مواد اولیه پر کرده و دست بهتعیدل نیروی انسانی میزنند.
امینفر در ادامه با تاکید بر اینموضوع که بیثباتی شرایط کنونی در کشور بر عملکرد واحدهای تولیدی برای حفظ نیروی انسانی خود اثرگذار بوده، خاطرنشان کرد: دراینمیان باید بهسیاستهای دولت نیز اشاره داشت که هربار با ابلاغ و تحمیلی که بهبخشخصوصی دارد سبب افزایش هزینههای تمامشده آنها خواهد شد که اینامر واحدهای تولیدی را بهتعدیل نیروی انسانی سوق میدهد. جالب است که واحدهای کوچک و متوسط در تعدیل نیروی انسانی خود جوانان را در اولویت اینامر قرار داده و ترجیح میدهند که نیروهای باتجربهتر را برای خود نگه دارند درحالیکه باید بهاین موضوع توجه داشته باشیم که جوانان باانگیرهتر بوده و ایدههای خلاقانه بسیاری دارند که کارفرماها از اینموضوع غافل هستند.
وی در ادامه یادآور شد: باید بهاین موضوع نیز توجه داشت که سطح انتظاری جوانان از حداقل دستمزدی که وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تعیین میکنند بسیار فراتر بوده و از اینرو یکجوان تحصیلکرده ترجیح میدهد که بیکار بماند تا تن بهکارکردن با ساعات طولانی با سطح دستمزد وزارت کار بدهد. وقتی وزارت کار حداقل دستمزد را برای حقوق کارگران تعیین میکند هیچ انگیزهای برای جوانان برای کارکردن ایجاد نمیکند. درچنینشرایطی امیدبهآینده در جوانان بهپایینترین خود تقلیل مییابد و گرایش بهمهاجرت در بین آنها برای یافتن کار در خارج از ایران بیشتر میشود.
اینکارشناس اقتصادی درپایان تاکید کرد: دولتمردان باید بهاین موضوع توجه داشته باشند که قانون کار در راستای تعیین دستمزدها بهصورت ضد اشتغال عمل میکند. ازاینرو میطلبد که حداقل سطح دستمزدها متناسب با سطح تورم در کشور افزایش پیدا کرده و همواره متناسب با آن نیز افزایش یابد تا انگیزه لازم را برای جوانان جویای کار ایجاد کند.
چشمانداز پیشرو
باتوجه بهتداوم مشکلات ساختاری مانند کمبود برق و انرژی در فصول سرد، مشکلات تامین مالی بنگاهها و کاهش قدرت تقاضای خانوارها بهنظر میرسد فشار بر بازار کار تا پایان سال ادامه داشته باشد. افزایش جمعیت غیرفعال (۸۰۰هزارنفر) یکهشدار جدی است چراکه بسیاری از افراد جویای کار بهویژه زنان و جوانان بهدلیل طولانیشدن دوره انتظار جستوجو برای یافتن شغل را کنار گذاشتند. کارشناسان بازار کار معتقدند تا زمانی که رکود تورمی مهار نشود و تولید رونق نگیرد کاهش نرخ بیکاری امری دور از انتظار خواهد بود. در غیر اینصورت پاییز۱۴۰۴را باید تنها یکی از فصلهای دشوار پیشروی بازار کار ایران برشمرد و حتی منتظر خشکسالیهای بیشتر در بازار کار ایران بود.
