تلاش بازیگران منطقه برای میانجیگری میان ایران و آمریکا
به گزارش ایران۲۴ از اقتصادنیوز، در حالی که با افزایش ورود تجهیزات نظامی به منطقه، احتمال حمله آمریکا به ایران هر روز بیشتر به نظر میرسد، متحدان واشنگتن در خلیج فارس که سال هاست میزبان پایگاههای نظامی آمریکا هستند، نسبت به تشدید تنشها نگرانند و در حال تلاش برای متوقف کردن این روند هستند. این کشورها خود را در معرض واکنش احتمالی ایران میبینند.
رهبران عرب و کشورهای حوزه خلیج فارس با دیدن افزایش چشمگیر نیروهای نظامی آمریکا به این نتیجه رسیدهاند که حمله و تلاش برای تغییر حکومت در ایران میتواند به پیامدهای ژئوپلیتیک خطرناک و گستردهای منجر شود.
بسیج نظامی گسترده و سایه جنگ
الدار ممدوف در ریسپانسیبل استیت کرفت نوشت: ابعاد بسیج نظامی آمریکا خیرهکننده توصیف میشود. گزارشها نشان میدهد که دستکم ۱۰۸ هواپیمای سوخترسان در حال استقرار در منطقه فرماندهی مرکزی آمریکا هستند. به گفته مقامات نظامی، شرایط بهگونهای است که حملات ممکن است هر لحظه آغاز شوند.
این سطح از آمادگی نشان میدهد که نهتنها عملیات ممکن است قریبالوقوع باشد، بلکه احتمال دارد که جنگی طولانیمدت، و نه صرفاً یک حمله محدود مانند حملات گذشته به سایتهای هستهای ایران آغاز شود.
در میان ناظران منطقهای، نوعی حس اجتنابناپذیری شکل گرفته است. در حقیقت با توجه به حجم این آمادهسازیها، عقبنشینی برای دونالد ترامپ بدون از دست دادن اعتبار سیاسی بسیار دشوار خواهد بود.
خطر ایجاد جریانهای افراطی
در شرایطی که برنامهریزان نظامی آمریکا بر اهداف و سناریوهای عملیاتی تمرکز دارند، کشورهای عراق و شورای همکاری خلیج فارس تنها به عواقب احتمالی درگیری نگاه میکنند. این کشورها شاید از تضعیف ایران بدشان نیاید، اما بیشتر از سناریوی فروپاشی، نگران گسترش هرجومرج و احتمال قدرت گرفتن جریانهای افراطیتر هستند.
از ژانویه تاکنون، کشورهایی مانند عربستان سعودی، قطر و عمان همراه با ترکیه و مصر تلاشهای دیپلماتیک فشردهای را برای دور کردن واشنگتن و تهران از آستانه درگیری انجام دادهاند. دلیل این تلاشها نه همدلی با ایران، بلکه نگرانی از قرار گرفتن خودشان در خط مقدم پاسخ ایران و پیامدهای پس از فروپاشی احتمالی این کشور است.
نگرانی از تغییر موازنه قدرت به سود اسرائیل
تحلیلگران منطقهای معتقدند فروپاشی ایران میتواند به سود اسرائیل تمام شود. در چنین حالتی، قدرت و نفوذ منطقهای ایران کاهش یافته و نظم منطقهای تغییر خواهد کرد.
برای بسیاری از رهبران خاورمیانه، معنای تهدید در حال تغییر است. نگرانی اصلی آنها به جای ایران، تبدیل اسرائیل به رژیمی تهاجمیتر و قدرتمندتر است.
عراق توان یک جنگ جدید را ندارد
چنین خطراتی برای عراق بسیار جدی است. این کشور پس از دههها جنگ و بیثباتی، بهویژه پس از حمله آمریکا در سال ۲۰۰۳، هنوز در تلاش برای ایجاد یک نظام سیاسی باثبات است و بهشدت تلاش میکند تا خارج از این درگیری بماند.
گروههای شبهنظامی تندرو ممکن است برای دفاع از ایران به نیروهای آمریکایی حمله کنند، اما جریانهای اصلی سیاسی شیعه چنین جنگی را تهدیدی وجودی برای حاکمیت شکننده عراق میدانند.
از سویی مقامات ایران نیز ترجیح میدهد تا عراق خارج از جنگ بماند، چرا که بهعنوان شریک اقتصادی و مسیر تجارت به آن نیاز دارند.
پایگاههای آمریکا در منطقه هدف مشروع هستند
خطر جنگ برای کشورهای خلیج فارس چندوجهی است. نخست، تهدید مستقیم نظامی است. ایران بارها اعلام کرده که پایگاههای آمریکا در منطقه اهداف مشروع هستند. حمله سال ۲۰۲۵ به پایگاه العدید در قطر هرچند بدون تلفات بود، اما هنوز در ذهن رهبران منطقه باقی مانده است.
در صورت جنگ گسترده، تأسیسات در قطر، امارات، عربستان و بحرین میتوانند هدف موشکها و پهپادهای ایرانی قرار گیرند.
پیامدهای اقتصادی و موج مهاجرت
حتی اگر این کشورها از حملات مستقیم در امان بمانند، پیامدهای اقتصادی میتواند ویرانگر باشد. جنگ منطقهای میتواند باعث فرار سرمایه، توقف پروژههای توسعهای و کاهش جذب نیروی متخصص شود.
همچنین احتمال بحران پناهجویان وجود دارد؛ زیرا بندرعباس فاصله کوتاهی با امارات دارد و فروپاشی اقتصادی ایران میتواند موجی گسترده از مهاجرت ایجاد کند.
کابوس انرژی و تنگه هرمز
یکی از بزرگترین نگرانیها احتمال اختلال در تنگه هرمز است؛ گذرگاهی که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند.
ایران میتواند مسیر را مینگذاری یا کشتیهای مرتبط با غرب را هدف قرار دهد. حتی تهدید به چنین اقدامی هم میتواند باعث جهش قیمت نفت، افزایش هزینه بیمه حملونقل و تورم جهانی شود.
ایران ممکن است دکترین هستهای خود را تغییر دهد
در نهایت، خطر بزرگتر این است که حمله نظامی باعث شود ایران از دکترین رسمی هستهای غیرنظامی خود فاصله بگیرد و به سمت تسلیحاتی شدن حرکت کند، درست برعکس هدف اعلامی جنگ.
در چنین سناریویی، کشورهای خلیج فارس نیز ممکن است به دنبال بازدارندگی هستهای بروند و منطقه وارد رقابت تسلیحاتی خطرناکی شود.
چرا کشورهای عربی با جنگ مخالفاند؟
به دلایل گفته شده، ولیعهد عربستان محمد بن سلمان استفاده از فضای هوایی کشورش برای حمله را رد کرده است. در امارات متحده عربی نیز مقامات خواستار راهحل دیپلماتیک بلندمدت شدهاند.
در مجموع، متحدان عرب آمریکا نهتنها از جنگ استقبال نمیکنند، بلکه بهشدت تلاش میکنند تا مانع آن شوند. آنها معتقدند فروپاشی یک کشور بزرگ مانند ایران میتواند پیامدهایی حتی گستردهتر از جنگهای عراق، سوریه و یمن داشته باشد، از بیثباتی و مهاجرت گرفته تا افراطگرایی و گسترش درگیریها در سراسر منطقه.
