روی تاریک رژیم «گیاهخواری»
به گزارش شبکه خبری ایران۲۴، اگر رژیم گیاهخواری عمدتاً بر غذاهای گیاهی صنعتی و فرآوریشده تکیه داشته باشد، میتواند از نظر ارزش تغذیهای فقیر و حتی برای سلامتی مضر باشد؛ موضوعی که متخصصان تغذیه از آن با عنوان «رژیم گیاهخواری ناسالم» یا (Junk Veggie Food) یاد میکنند.
رژیم گیاهخواری ناسالم چیست؟
پژوهشگران معمولاً رژیمهای گیاهخواری را به دو دسته اصلی تقسیم میکنند:
۱. رژیم گیاهخواری سالم که بر پایه غلات کامل، سبزیجات، میوهها، حبوبات، مغزها و دانهها استوار است؛ یعنی غذاهایی با حداقل فرآوری و سرشار از مواد مغذی.
۲. رژیم گیاهخواری ناسالم یا بیکیفیت که با وجود تکیه ظاهری بر منابع گیاهی، به دلیل تمرکز بر غذاهای آماده و فوقفرآوریشده، فاقد تعادل و ارزش غذایی مناسب است. این نوع رژیم معمولاً حاوی مقادیر بالای قند افزوده، چربیهای ناسالم، سدیم، مواد نگهدارنده و طعمدهندههای مصنوعی است.
مواد نگهدارنده و طعمدهندههای مصنوعی
این ترکیبات، بدون آنکه ارزش غذایی واقعی داشته باشند کالری دریافتی را افزایش میدهند و میتوانند باعث افزایش وزن و بروز اختلالات متابولیک مرتبط با بیماریهای مزمن شوند. از جمله این مواد غذایی میتوان به چیپس، غلات صبحانه شیرینشده و نوشیدنیهای قندی اشاره کرد.
همچنین این دسته از غذاها معمولاً دچار کمبود ریزمغذیهای ضروری از جمله ویتامین B۱۲، آهن، اسیدهای چرب امگا ۳ و کلسیم و روی هستند.
کمبود این عناصر میتواند منجر به کمخونی، ضعف سیستم ایمنی، پوکی استخوان و اختلالات عصبی شود؛ بهویژه اگر این کمبودها با مکملها یا برنامه غذایی دقیق جبران نشوند.
آسیبهای رژیم گیاهخواری ناسالم
۱. افزایش خطر بیماریهای قلبی ـ عروقی
مطالعات متعددی نشان میدهد رژیمهای گیاهخواری ناسالم که بر غذاهای گیاهی فوقفرآوری شده متکی هستند، با افزایش خطر ابتلا به بیماریهای قلبی و عروقی همراهاند.
در یک تحلیل گسترده بیش از ۱۱۸ هزار نفر مورد آزمایش قرار گرفتند و مشخص شد مصرف زیاد این غذاها احتمال بیماریهای قلبی را نسبت به رژیمهای گیاهخواری مبتنی بر غذاهای فرآوری نشده، افزایش میدهد. این یافتهها تأکید میکند که گیاهیبودنِ غذا الزاماً به معنای سالمبودن آن نیست.
برخی پژوهشها حتی نشان دادهاند افرادی که از رژیم گیاهخواری ناسالم پیروی میکنند، بیش از کسانی که رژیم گیاهخواری سالم یا حتی رژیم غذایی ترکیبی دارند، در معرض بیماریهای قلبی هستند. علت اصلی این موضوع، کاهش فواید فیبر، پروتئین و ترکیبات آنتیاکسیدانی در اثر فرآوری صنعتی است.
۲. افزایش احتمال سکتههای قلبی
تحقیقات جدید نشان میدهد کسلانی که از یک رژیم گیاهخواری ناسالم پیروی میکنند، سطح بالاتری از پروتئینهای قلبی مانند «تروپونین» را دارند؛ شاخصهایی که با آسیب عضله قلب مرتبطاند.
نتایج حاکی از آن است که در افرادی با رژیم گیاهخواری کمکیفیت، این شاخصها تا ۶۵ درصد بیشتر از کسانی است که رژیم گیاهخواری سالم دارند. این موضوع نشان میدهد مصرف افراطی غذاهای گیاهی ناسالم میتواند خطر حملات قلبی و آسیبهای طولانیمدت قلب را افزایش دهد.
۳. چاقی، دیابت و اختلالات متابولیک
بسیاری از افراد با هدف کاهش وزن به رژیم گیاهخواری روی میآورند، اما مطالعات نشان میدهد رژیمهای گیاهخواری کمکیفیت میتوانند با افزایش مقاومت به انسولین و بالا رفتن خطر دیابت نوع دوم همراه باشند؛ بهویژه زمانی که سرشار از قندهای افزوده، نشاستههای تصفیهشده، کالری بالا و فیبر کم باشند.
۴. ارتباط رژیم گیاهخواری ناسالم با سرطان
مطالعات وسیع نشان دادهاند رژیمهای گیاهخواری ناسالم در مقایسه با نوع سالم و درست آن، با افزایش خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ ارتباط دارند. در یکی از این پژوهشها، نرخ ابتلا به سرطان روده بزرگ در میان افرادی که رژیم گیاهخواری بیکیفیت داشتند، بهطور محسوسی بالاتر گزارش شد.
تفاوت رژیم گیاهخواری سالم و ناسالم
طی یک بررسی علمی گسترده، پژوهشگران بیش از ۹۵ مطالعه اپیدمیولوژیک و بالینی را درباره ارتباط کیفیت رژیمهای گیاهخواری با پیامدهای سلامت بلندمدت بررسی کردند. این مطالعات شامل نمونههای جمعیتی بزرگی از کشورهای متعدد بودند و برای ارزیابی کیفیت رژیمهای غذایی گیاهی، به شاخصهای تأیید شده اتکا داشتند.
نتایج نشان داد رژیمهای گیاهخواری مبتنی بر غذاهای کامل و کمفرآوریشده با کاهش وزن، افت خطر بیماریهای قلبی، دیابت نوع دوم و حتی بهبود برخی شاخصهای سلامت روان همراه هستند.
در مقابل، رژیمهای گیاهخواری ناسالم که بر غذاهای گیاهی فوقفرآوریشده و سرشار از قند و چربیهای ناسالم متکیاند، حتی بیشتر از رژیمهای غذایی ترکیبی، با افزایش چاقی، شیوع بیماریهای مزمن و حتی افزایش خطر مرگومیر به دلایل مختلف مرتبط بودهاند.
چگونه بیشترین بهره را از رژیم گیاهخواری ببریم؟
تفاوت اساسی این دو الگو، تمرکز بر غذاهای کامل و کمفرآوریشده در برابر غذاهای فوقفرآوریشده است. برای پرهیز از آسیبهای رژیم گیاهخواری ناسالم توصیه میشود:
• مصرف سبزیجات و میوههای تازه را افزایش دهید.
• غلات کامل را جایگزین غلات تصفیهشده کنید.
• حبوبات، مغزها و دانهها را بهعنوان منابع اصلی پروتئین مصرف کنید.
• مصرف غلات شیرینشده و نوشیدنیهای قندی را کاهش دهید.
• برچسبهای غذایی را با دقت بخوانید تا از مواد پرقند و چربیهای ناسالم دوری کنید.
این تغییرات سبب میشود تا از رژیم گیاهخواری خود به درستی بهرهمند شوید و خطرات رژیمهای ناسالم را به حداقل میرساند.
منبع: الجزیره
