روز اول جشنواره فیلم فجر؛ شروعی زودهنگام با حالوهوایی سرد
به گزارش ایران24، چهلوچهارمین جشنواره ملی فیلم فجر در شرایطی کار خود را آغاز کرد که نهتنها یک روز زودتر از تقویم همیشگی روی پرده رفت، بلکه از همان ابتدا نشانههایی از افت هیجان در فضای آن دیده میشد. روز نخست جشنواره بیش از آنکه یادآور شور سالهای پررونق فجر باشد، بازتابی از وضعیت کلی سینمای ایران و فضای ملتهب اجتماعی این روزها بود.
پردیس سینمایی ملت، که همواره قلب تپنده جشنواره برای رسانهها و منتقدان محسوب میشد، اینبار با جمعیتی کمتر و فضایی کمرمقتر میزبان نخستین سانسها بود. شرایط خاص کشور در هفتههای اخیر، داغدار شدن جامعه هنری و همچنین اخبار نگرانکننده سیاسی، سایهای سنگین بر آغاز این رویداد سینمایی انداخته بود؛ بهطوریکه حتی گفتوگوهای غیررسمی اهالی رسانه نیز بیشتر رنگ تحلیل و نگرانی داشت تا هیجان و پیشبینی.
فیلمهایی که انتظارها را بالا نبردند
در روز اول، سه فیلم برای اهالی رسانه به نمایش درآمد؛ آثاری که از نظر کیفی نتوانستند شروعی امیدوارکننده برای جشنواره رقم بزنند. نخستین فیلم، انیمیشن «نگهبانان خورشید» بود که بهعنوان اثر افتتاحیه انتخاب شده بود. این انیمیشن با تکیه بر اسطورهها و رگههایی از تاریخ و فرهنگ ایران ساخته شده، اما از نظر فنی و روایی در سطحی قرار نمیگیرد که بتوان آن را نقطه عطفی در سینمای انیمیشن ایران دانست.
نبود رقیب در بخش انیمیشن، اگرچه شانس دیدهشدن آن را افزایش داده، اما در عین حال این پرسش را مطرح میکند که آیا صرفِ تکبودن یک اثر، توجیه مناسبی برای جایگاه افتتاحیه است یا نه. نمایش این فیلم نیز با حاشیههایی همراه بود؛ از جمله آغاز دیرهنگام سانس و خلوتبودن سالن، که باعث شد فیلم تنها در یک سالن به نمایش درآید؛ اتفاقی کمسابقه برای فیلم افتتاحیه جشنواره.
پروندههای پلیسی و تکرار مضمونها
دومین فیلم روز نخست، «غوطهور» بود؛ اثری در قالب درام - پلیسی که بیش از هر چیز بهدلیل کارگردانش مورد توجه قرار گرفت. حضور یک روحانی در مقام کارگردان، همچنان برای بخشی از مخاطبان و منتقدان کنجکاوی برانگیز است. این فیلم به کارگردانی حجتالاسلام جواد حکمی با پرداختی مستقیم به یک پرونده اخلاقی و اجتماعی، تلاش میکند وارد حوزهای حساس شود، اما در اجرا بیش از آنکه جسورانه باشد، محافظهکارانه به نظر میرسد؛ رویکردی که در سالهای اخیر به الگوی رایج بسیاری از فیلمهای مشابه بدل شده است.
سومین فیلم «غبار میمون» نیز یک تریلر جاسوسی و سیاسی است؛ اثری که شباهتهای آشکاری با محصولات تلویزیونی امنیتمحور داشت و یادآور سریالهایی است که مخاطب عام، پیشتر بارها با آنها مواجه شده. این فیلم که قرار است نسخه سریالی آن نیز تولید شود، نمونهای دیگر از روندی است که طی آن مرز میان سینما و تلویزیون در جشنواره فجر هر سال کمرنگتر میشود.
تناقضهای همیشگی و پرسشهای بیپاسخ
یکی از نکات بحثبرانگیز این فیلم، نحوه نمایش شخصیتهای زن غیرایرانی بود که بدون حجاب و به زبان فارسی دیالوگ میگفتند؛ مسئلهای که بار دیگر تناقضهای موجود در سیاستهای نظارتی سینما را پررنگ کرد. این موضوع، ناخودآگاه یادآور سرنوشت فیلمهایی چون «قاتل و وحشی» شد که سالهاست به دلایل مشابه امکان نمایش در جشنواره را پیدا نکردهاند؛ تناقضی که همچنان پاسخ روشنی برای آن ارائه نشده است.
شروع زودتر، اما نه منظمتر
اگرچه مسئولان جشنواره امسال تصمیم گرفتند نمایش فیلمها را یک روز زودتر آغاز کنند تا از تراکم سانسها بکاهند، اما در همان روز نخست، تأخیر حدود نیمساعته در آغاز نمایشها نشان داد که مشکلات اجرایی همچنان پابرجاست. مهمتر از این تأخیرها، سطح کیفی آثار روز اول بود که این سؤال را جدیتر مطرح کرد: افزایش تعداد فیلمهای جشنواره از ۲۲ به ۳۳ عنوان، تا چه حد با ارتقای کیفیت همراه بوده است؟
بسیاری از خبرنگاران و منتقدان انتظار داشتند چینش فیلمها در روز نخست، ویترینی قویتر برای جشنواره باشد؛ اما آنچه دیده شد، بیشتر به تولیدات تلویزیونی شباهت داشت تا آثار شاخص سینمایی.
نشستهای خبری؛ محدودتر از قبل
مهمترین ضعف رسانهای امسال جشنواره فیلم فجر را میتوان محدود کردن تعداد خبرنگاران، عکاسان و تصویربرداران عنوان کرد به گونهای که فقط در بخش عکاسان، آمار پذیرش و صدور کارت نسبت به سال قبل، به کمتر از نصف کاهش یافته است. این ایراد در مورد تعداد خبرنگاران و همچنین تصویربرداران صدق میکند. سیاست امسال با توجه به شرایطی که طی هفتههای گذشته بر کشورمان گذشت، نشان میدهد اتفاقا مسولین و دستاندرکاران جشنواره اشتباه کردهاند و میتوانستند خلا حضور بخش قابل توجهی از سلبریتیها و هنرمندان را با تراکم متعارف خبرنگاران و پوشش چندلایه آثار در بحث نقد و گزارش و گفتگوهای متنوع، مرتفع کنند.
در اولین روز جشنواره، همچنین، نشستهای رسانهای با تغییراتی برگزار شد. محدودشدن تعداد حاضران از عوامل فیلم به پنج نفر، و ترکیب مجریان، از جمله تفاوتهای امسال بود. در میان بازیگران حاضر در نشستها، چهرههای شناختهشدهای دیده میشدند، اما غیبت بسیاری از ستارهها، بهویژه در روز نخست، بهخوبی نشان میداد که جشنواره امسال مسیر متفاوت و کمزرقوبرقتری را پیش رو دارد.
